Wat een hitte! Het is heet, bloedheet! Wat heb ik dorst! Je komt aan op je bestemming en verlangt naar het genot van een groot glas ijskoud drinken. Snel! Omdraaien! Twee ijsblokjes, rechtstreeks uit de vriezer, glijden zo je glas in. Zo simpel is het. Je neemt een slok, tevreden, eindelijk je dorst gelest!

Maar… hoe deden mensen dat vroeger? Hoe dronken of aten ze ijskoud voedsel als ze thuis nog geen kunstmatige koeling konden creëren?

Onze voorouders vertrouwden op de natuur, en wintervorst was hun bondgenoot. Het was de enige natuurlijke manier om de versheid van voedsel te garanderen. Maar hoe verbouwden, bewaarden, vervoerden en distribueerden ze dit ijs?

In de 19e eeuw ontwikkelde de ijshandel zich tot een ware industrie. IJs, gevormd op het oppervlak van bevroren water (meren, vijvers, rivieren), werd in blokken gezaagd, opgeslagen in ijskelders en verkocht aan particulieren en handelaren. De distributie naar klanten dichtbij en ver weg vond plaats per kar, wagen, trein en zelfs boot over de hele wereld.

In 1882 kreeg de Marseille-industriëel Henri Gignoux toestemming om water uit de rivier de Petit Buëch te halen voor zijn vijvers van 10 hectare. Hij maakte handig gebruik van de strenge winters in de regio en bouwde het eerste ijshuis in La Roche-des-Arnauds. Andere industriëlen volgden zijn voorbeeld, met wisselend succes. Hierdoor werden er vier ijsfabrieken in de stad gebouwd, wat de lokale economie stimuleerde, die normaal gesproken in de winter stagneert.

Deze industrie bloeide op dankzij honderd seizoensarbeiders uit La-Roche-des-Arnauds en de omliggende dorpen, die van december tot maart gedurende periodes van 10 tot 15 dagen werden ingezet voor het snijden en opslaan van hout, of van juni tot september voor het verzenden of bezorgen ervan.

Van een druppel water… tot een blok ijs! Hoe werden ijskelders gebruikt?

Rivierwater, aangevoerd via een kanaal, stroomde het kunstmatige meer in met een constante diepte van 0,50 tot 1,50 meter (en zelfs 3,50 meter voor de ijskelder van Henri Gignoux). Geleidelijk bevroor het water en het duurde ongeveer twintig dagen voordat het ijs een voldoende dikte van 22 centimeter had bereikt. Afhankelijk van het weer en de sneeuwval werden grote schrapers, zogenaamde "rabasses", gebruikt. Deze schrapers, met een diameter van 50 centimeter tot 2,50 meter, werden door één of twee mannen of door paarden voortgeduwd. Ze verdichtten de sneeuw tot de gewenste dikte was bereikt.

De oogst.

Met behulp van een speciale ploeg werden lange voren met een tussenafstand van 80 cm over de gehele lengte van het meer geploegd. Deze stroken werden vervolgens met ijszagen in secties van 4 meter gesneden. Daarna sloegen de "pikhouwers" in perfecte synchronisatie met hun pikhouwelen in de voren om blokken van 4 meter bij 0,80 meter te snijden. De "nethouwers" brachten deze blokken vervolgens met hun "arpic" (een soort pikhouweel) naar de bodem van het opslaggebouw, waar een arbeider ze in broden van ongeveer 1 meter lang verdeelde.

Opslag.

Deze ijsblokken, die als reserve waren opgeslagen, werden door arbeiders aan weerszijden van de toegangshelling voortgeduwd. Later werden ze vervangen door paarden en in 1929 door elektrische motoren.

Binnen in het ijshuis waren de wanden geïsoleerd met planken, een laag zaagsel en 15 cm stro, waardoor het ijs tot wel een jaar bewaard kon worden. Bij het vullen van het ijshuis werd de eerste laag ijsblokken via de onderste helling geplaatst, waarna de lagen, helling voor helling, werden opgestapeld tot een hoogte van ongeveer 10 meter. Sommige strenge winters maakten twee oogsten mogelijk, waardoor voorraden werden opgebouwd in afwachting van een mildere, ijsvrije winter.

Hoe werd het ijs vervoerd?

Aan het begin van de exploitatie van de ijskelders werden platte karren, beladen met 4 m³, door paarden getrokken om het ijs naar het station van Montmaur te vervoeren.

De bouw van het station La Roche-des-Arnauds in 1885 vergemakkelijkte de verzendingen naar Gap, maar ook, en vooral, naar alle stations in het zuidoosten, die in de departementen Alpes-de-Haute-Provence, Bouches-du-Rhône, Drôme, Isère, Var en Vaucluse. Blokken ijs, geïsoleerd van de lucht door dikke lagen paardenhaar en gescheiden door vellen papier, werden op de wagonplatforms geplaatst, klaar voor verzending.

Problemen in verband met de handel in natuurlijk ijs.

De handel in natuurlijk ijs heeft verschillende moeilijkheden ondervonden:

-De hitte: we verloren soms de helft van de lading tijdens een reis van 200 km wanneer de zomertemperaturen de pan uit rezen.

-Belastingrechten:

In die tijd moest men octrooi betalen om goederen een stad binnen te brengen. IJs werd beschouwd als een luxeartikel en had daarom een ​​zeer hoge invoerheffing in de steden in het zuidoosten. De prijs kon wel verdubbelen!

-Concurrentie van een toenemend aantal andere aanbieders.

-En bovenal de technische vooruitgang door de komst van "elektrische koeling" en gekoeld transport (wagons en vrachtwagens).

Ondanks het groeiende bewustzijn en de oproepen van industriëlen aan politici om de belastingen te verlagen en de bergbewoners ook in de winter van werk te voorzien, begonnen de ijskelders al vanaf 1914 een voor een te sluiten. De laatste twee staakten hun activiteiten, de ene in 1923 en de andere in 1939. Deze laatste, die nog halfvol was, werd gevorderd om als militair depot te dienen, en alle resterende ijsblokken werden in het meer gedumpt.

Na de Tweede Wereldoorlog werd er niet langer ijs gewonnen. Het was een ander tijdperk, een tijdperk van elektriciteit en modern gekoeld transport. De ijsindustrie, die de levensader van het kleine dorpje La Roche des Arnauds was geweest, verdween volledig.

Je zult er ongetwijfeld aan denken terwijl je je dorst lest... Je zult nooit meer op dezelfde manier naar je ijsblokjes kijken...