Een braamstruik voor fijnproevers: de wilde framboos (Rubus Idaeus)
De verkwikkende storm van de nacht laat alle geuren van de wilde natuur vrijkomen. En jij kijkt toe, en je ademt dit moment van rust in.
Je ogen worden ondergedompeld in al die groene tinten en plotseling zie je in de nabijgelegen, door het licht beschenen struiken een paar rode vlekjes... en die zoete, heel bijzondere geur... Ja, het zijn inderdaad frambozen!
En nu begint voor u een geweldige smaakbeleving!
Het is heet, bloedheet! De heldere schaduw van de lariksen nodigt uit tot verkoeling, dus neem je op de heuvel dit kleine paadje dat tussen de struiken door omhoog loopt, richting het bos.
Waar komt de naam vandaan?
De Griekse mythologie vertelt dat een profetie voorspelde dat een van de zonen van Cronus, koning van Kreta, zijn troon zou grijpen. Om aan de macht te blijven, doodde hij al zijn erfgenamen. Rhea, de moeder van Zeus, verborg hem vanaf zijn geboorte in een grot om hem te beschermen. Zijn voedster, de nimf Ida, plukte frambozen om hem te kalmeren, want zijn gehuil zou hem verraden. Frambozen waren toen wit. Ze prikte zich aan een braamstruik en haar bloed stroomde over haar borst. De framboos veranderde van wit in rood. En sindsdien, zo luidt de legende, zijn alle frambozen rood.
Maar even serieus: de geschiedenis vertelt ons dat Plinius de Oudere, de beroemde Romeinse natuuronderzoeker die in 79 na Christus stierf, geïnspireerd door deze legende, deze framboos de naam Rubus Idaeus gaf, omdat hij beweerde dat de plant alleen op de berg Ida op Kreta groeide. Hij vergiste zich echter. Deze braamstruik groeit in het wild op het hele noordelijk halfrond, vooral in bergachtige gebieden.
De grote Zweedse natuuronderzoeker Carl Linnaeus (1707-1778) behield in zijn botanische werken uit 1753 de naam Rudus Idaeus (Bramen van de berg Ida), waarmee hij aangaf dat de plant tot de bramenfamilie behoorde en suggereerde dat de naam afkomstig was van de berg Ida op Kreta.
Hoewel frambozen langs de wegen in overvloed groeiden, werden ze eeuwenlang niet gewaardeerd. Pas aan het einde van de 16e eeuw noemde Pierre Jean-Baptiste Le Grand d'Aussy (1737-1800) frambozen in zijn "Geschiedenis van het privéleven van de Fransen" in 1782. Hij vertelt ons dat ze, omdat het geen edele vrucht was, alleen werden gegeten door boeren, kinderen en bedelaars. En pas in de 18e eeuw werden frambozen populair in alle sociale klassen, zowel in rode fruitsalades als in jam.
Eenvoudige frambozenrecepten
Waar zijn wilde frambozenstruiken te vinden?
De wilde framboos, afkomstig uit Centraal-Europa, is een pioniersoort. Hij vestigt zich in een omgeving voordat andere planten dat doen. Het is een braamachtige struik die in grote groepen groeit tot een hoogte van 2000 meter in de Zuidelijke Alpen. Ze zijn beter bestand tegen strenge kou dan tegen extreme hitte.
Op puinhellingen, op noordhellingen, in bossen, lariksbossen, beuken- en sparrenbossen (mits er voldoende licht en vocht is), in open plekken en aan de rand van bossen, bloeien de kleine, delicate bloemen met 5 witte bloemblaadjes in trossen. Daaruit groeien vervolgens donkerroze vruchten met een zoete, lichtzure, sappige en geurige smaak!
Elke vrucht is een trosje kleine, vlezige, roodroze bolletjes, steenvruchtjes genaamd, die elk een zaadje bevatten.
De stengels zijn tweejarig, houtachtig en bedekt met fijne doorns. De jonge scheuten, of uitlopers, komen in het voorjaar uit de grond. Ze zijn mals en smaakvol genoeg om in salades te eten. Het duurt twee jaar voordat de nieuwe stengel groeit, zich ontwikkelt en vrucht draagt. Daarna droogt hij uit. De frambozen kunnen van juli tot september worden geoogst, afhankelijk van de hoogte en de standplaats. Als je eenmaal een goede frambozenstruik hebt gevonden, kun je er elk jaar terugkeren.
Aandacht !
Het is raadzaam om wilde vruchten te wassen. De onderste takken van struiken zijn binnen het bereik van vossen, en hun uitwerpselen kunnen een dodelijke leverziekte overdragen: echinococcosis.
Invriezen sluit het risico niet uit. Alleen koken op 60 °C gedurende 30 minuten voorkomt het.
De geneeskrachtige eigenschappen ervan.
Aan deze plant worden veel geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven. Alle delen van de plant kunnen worden gebruikt: de knoppen, bloemen, bladeren en jonge scheuten.
De bloemen bevatten nectar. Onze vrienden, de bergbijen, geven ons zoete honing, rijk aan stuifmeel dat ons immuunsysteem versterkt.
De vruchten bevatten weinig calorieën (38 kcal/100 g) en zijn rijk aan vitamine C en E, magnesium, calcium, kalium, ijzer, foliumzuur, flavonoïden en tannines, en antioxidanten.Volgens natuurgeneeskundigen zijn frambozen goed voor het hart, chronische ziekten en de bloedsomloop. Ze helpen bij gewichtsverlies, werken ontstekingsremmend en verlichten pijn (bijvoorbeeld bij artrose). Mogelijk vertragen ze ook het verouderingsproces.
Volgens de huidige farmacopee worden ze alleen in siroopvorm gebruikt om preparaten voor kinderen te zoeten.
De bladeren bevatten net zoveel voedingsstoffen als de vruchten. Ze zijn door de geschiedenis heen gebruikt en worden vandaag de dag nog steeds in vele vormen gebruikt: kruidenthee, afkooksels, infusies, moedertincturen, azijn
Afkooksels van de bladeren worden gebruikt als antisepticum voor wondgenezing, tegen maagpijn en indigestie, als gorgeldrank bij keelpijn, als kompres bij aften en zweren, en ook om pijn en ontstekingen te verzachten bij conjunctivitis en oogirritaties.
Frambozenstruiken zijn een weldaad voor vrouwen, omdat aftreksels van de bladeren menstruatiepijn verlichten en ondersteuning bieden vóór, tijdens en na de zwangerschap. Ze kunnen ook helpen bij het in balans brengen van de hormonen.
Frambozenazijn werd in de middeleeuwen gebruikt tegen de pest en wordt nog steeds gebruikt als gorgeldrank bij keelpijn.
Eenvoudige frambozenrecepten
Frambozenpavlova
Een snel en eenvoudig recept voor 4 personen.
200 g frambozen
2 grote meringues
100 g mascarpone of fromage blanc of crème fraîche,
Chantilly. (Bom of huis)
2 eetlepels poedersuiker
1 theelepel ongezoete cacaopoeder
Spoel de frambozen snel af om te voorkomen dat ze waterig worden en hun smaak verliezen.
Klop de mascarpone, kaas of room (of een mengsel van twee ingrediënten) stijf.
Voeg vervolgens de poedersuiker en cacao toe.
Leg de meringues in een schaal, verdeel het mengsel erover, bedek met frambozen en vervolgens met slagroom en frambozencoulis.
Frambozenjam of -gelei
1 kg frambozen.
700g suiker
6 potten
Plet de frambozen met een vork of pureer ze in een keukenmachine. (Gebruik voor jam een passeerzeef om de kleine pitjes te verwijderen.)
Giet het fruit en de suiker in een gietijzeren braadpan of een pan met een dikke bodem.
Meng het geheel op laag vuur.
Breng het mengsel 5 tot 10 minuten aan de kook op middelhoog vuur, onder af en toe roeren.
Zodra er schuim verschijnt, verwijder dit dan gedurende ongeveer 5 minuten met een schuimafschuimer.
Zorg ervoor dat het mengsel niet aan de muur blijft plakken.
Zodra het schuim bijna verdwenen is, laat je het nog 3 minuten koken.
Giet het mengsel in potten. Wacht een dag of langer. Zodra de jam of gelei is opgesteven, sluit je de pot af.
Frambozensaus
250 g frambozen
50g suiker
4 eetlepels water.
Meng in een steelpan de suiker en het water goed door elkaar op laag vuur.
Zodra er bubbels verschijnen, voeg je de frambozen toe, plet je ze en meng je alles tot het gaar is.
Haal van het vuur en zeef door een fijne zeef (chinois), druk goed aan om zoveel mogelijk coulis eruit te persen.
Frambozensorbet.
Om een heerlijke frambozensorbet te maken, pureer je 1 kg frambozen, voeg je 500 g poedersuiker en het sap van één citroen toe. Zet het mengsel minimaal 3 uur in de vriezer.